Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 11 avqust 2026-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasına səfəri regionun gələcək inkişaf prioritetlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısının Naxçıvana 17-ci səfəri çərçivəsində yeni layihələrin təqdim olunması, təməlqoyma mərasimlərinin keçirilməsi və mühüm tapşırıqların verilməsi muxtar respublikanın inkişafının kompleks və sistemli şəkildə davam etdirildiyini göstərir.

Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər Naxçıvanın qarşıdakı dövr üçün inkişaf modelinin əsas istiqamətlərini aydın şəkildə ortaya qoyur. Bu modeldə təhlükəsizlik, enerji, nəqliyyat, sənaye, kənd təsərrüfatı, sosial infrastruktur, turizm və tarixi-mədəni irsin qorunması bir-birini tamamlayan prioritetlər kimi nəzərdən keçirilir.

Təhlükəsizlik – davamlı inkişafın əsas şərti

Naxçıvanın xüsusi coğrafi mövqeyi onun təhlükəsizliyinin daim diqqət mərkəzində saxlanılmasını zəruri edir. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə birbaşa quru bağlantısının olmaması muxtar respublikanın müdafiə imkanlarının yüksək səviyyədə saxlanılmasını strateji məsələyə çevirir.

Son illərdə Naxçıvanda Əlahiddə Ordunun yaradılması, hərbi hissələrin müasir silah və texnika ilə təchiz olunması, komando qüvvələrinin formalaşdırılması bölgənin müdafiə potensialını əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirib. Prezidentin səfər zamanı verdiyi mesajlar isə bu istiqamətdə işlərin bundan sonra da davam etdiriləcəyini göstərir.

Təhlükəsizlik yalnız hərbi məsələ deyil. Sabit və təhlükəsiz mühit iqtisadi fəaliyyətin, investisiyaların, sənaye müəssisələrinin və turizmin inkişafı üçün əsas zəmin yaradır. Bu baxımdan Naxçıvanda təhlükəsizlik və sosial-iqtisadi inkişaf vahid strateji yanaşmanın tərkib hissəsi kimi çıxış edir.

Enerji potensialı yeni imkanlar yaradır

Səfər zamanı diqqət çəkən əsas məsələlərdən biri Naxçıvanın enerji potensialının genişləndirilməsi ilə bağlı layihələrdir.

Naxçıvan Sənaye Parkının tərkib hissəsi kimi 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyasının inşasının planlaşdırılması muxtar respublikanın enerji təminatında mühüm addımdır. Hazırkı generasiya imkanları ilə müqayisədə bu layihə enerji istehsalının əhəmiyyətli dərəcədə artırılmasına şərait yaradacaq.

Layihənin əsas məqsədlərindən biri Naxçıvanın dayanıqlı enerji ilə təmin olunmasıdırsa, digər istiqamət gələcəkdə enerji ixracı imkanlarının formalaşdırılmasıdır.

Naxçıvanın ən böyük üstünlüklərindən biri isə Günəş enerjisi potensialıdır. Aparılan araşdırmalar regionun Günəş elektrik enerjisi istehsalı baxımından Azərbaycanın əlverişli ərazilərindən biri olduğunu göstərir. Artıq 600 hektardan çox ərazinin müəyyənləşdirilməsi və burada yüzlərlə meqavat gücündə Günəş elektrik stansiyalarının yaradılmasının planlaşdırılması bu potensialın miqyasını nümayiş etdirir.

Gələcəkdə Naxçıvanda Günəş enerjisi istehsalının ən azı 500 meqavat, potensial olaraq isə 1000 meqavat səviyyəsinə çatdırılması mümkündür. Bunun üçün enerji ötürücü infrastrukturunun gücləndirilməsi və ixrac imkanlarının genişləndirilməsi vacibdir.

Türkiyə və İranla mövcud enerji əlaqələri də Naxçıvanın gələcəkdə Azərbaycanın enerji ixracı siyasətində daha fəal rol oynamasına imkan verə bilər.

Müasir enerji sistemində istehsal qədər enerjinin saxlanılması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Naxçıvanda ilkin mərhələdə ən azı 100 meqavatlıq batareya enerji saxlanc qurğusunun yaradılması planlaşdırılır. Belə sistemlər xüsusilə Günəş və su elektrik stansiyalarından əldə edilən enerjinin daha səmərəli idarə olunmasına imkan verəcək.

Zəngəzur dəhlizi Naxçıvanın iqtisadi imkanlarını genişləndirəcək

Naxçıvanın gələcək inkişafı baxımından ən mühüm strateji məsələlərdən biri Azərbaycanın əsas hissəsi ilə muxtar respublika arasında nəqliyyat bağlantısının bərpasıdır.

Bu baxımdan Zəngəzur dəhlizi yalnız nəqliyyat layihəsi deyil, Naxçıvanın regional və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrini genişləndirə biləcək mühüm strateji layihədir.

Prezident İlham Əliyevin açıqlamalarında Azərbaycanın bu istiqamətdə uzun müddətdir ardıcıl siyasət apardığı və 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda keçirilmiş Zirvə görüşündə məsələnin həlli istiqamətində mühüm nəticənin əldə olunduğu vurğulanıb.

Zəngəzur dəhlizinin reallaşması Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə birbaşa nəqliyyat əlaqəsinə çıxışını təmin etməklə yanaşı, onun daha geniş regional iqtisadi məkana inteqrasiyasına imkan yaradacaq.

Horadiz–Ağbənd avtomobil yolunun tikintisinin başa çatmaq üzrə olması və dəmir yolu layihələrinin davam etdirilməsi Azərbaycanın bu istiqamətdə hazırlıqlı olduğunu göstərir.

Naxçıvan dəmir yolunun yükdaşıma imkanlarının artırılması da mühüm hədəflərdən biridir. Uzunmüddətli perspektivdə dəmir yolunun yükaşırma qabiliyyətinin 15 milyon tona çatdırılması Naxçıvanın mühüm tranzit və logistika mərkəzinə çevrilməsi üçün geniş imkanlar yarada bilər.

Nəqliyyat, enerji və rəqəmsal bağlantılar vahid sistemdə

Zəngəzur dəhlizinin əhəmiyyəti avtomobil və dəmir yolu infrastrukturu ilə məhdudlaşmır. Bu marşrut boyunca elektrik xətlərinin, fiber-optik kabellərin və digər infrastruktur sistemlərinin yaradılması perspektivləri də Naxçıvanın strateji əhəmiyyətini artırır.

Azərbaycanın əsas hissəsindən Naxçıvana Ermənistan ərazisindən elektrik xətlərinin çəkilməsi ilə bağlı layihənin hazır olması da bu baxımdan diqqət çəkir.

Beləliklə, gələcəkdə eyni coğrafi xətt üzərində nəqliyyat, enerji və rəqəmsal bağlantıların formalaşdırılması Naxçıvanın regional inteqrasiyasını daha da sürətləndirə bilər.

Naxçıvanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin imkanlarından istifadə etməsi isə logistika, ticarət, xidmət və istehsal sahələrinin inkişafına yeni stimul verə bilər.

Sənayeləşmə və yeni iş yerləri

Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafında sənaye sektorunun genişləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması mühüm layihələrdən biridir.

Sənaye Parkı yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması, yerli məhsul istehsalının artırılması, investisiyaların cəlb edilməsi və yeni iş yerlərinin açılması üçün imkanlar formalaşdıracaq.

Enerji və sənaye layihələrinin paralel şəkildə həyata keçirilməsi isə iqtisadi inkişafın dayanıqlığını artıracaq. Enerji istehsalının artması sənayenin inkişafına, sənayenin genişlənməsi isə enerji tələbatının və iqtisadi dövriyyənin artmasına şərait yaradacaq.

Bu proses xüsusilə gənclərin məşğulluğu baxımından əhəmiyyətlidir. Yeni müəssisələrin yaradılması əmək bazarını genişləndirə, insanların gəlirlərinin artmasına və regiondan kənara əmək miqrasiyasının azalmasına müsbət təsir göstərə bilər.

Kənd təsərrüfatı üçün yeni imkanlar

Naxçıvanın iqtisadi potensialında kənd təsərrüfatının da xüsusi yeri var. Bu sahənin inkişafı həm ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi, həm də kənd yerlərində məşğulluğun artırılması baxımından vacibdir.

Kənd təsərrüfatının inkişafına dair Dövlət Proqramında Naxçıvana xüsusi diqqət yetirilməsi bu istiqamətdə dövlət siyasətinin davam etdirildiyini göstərir.

Suvarma layihələrinin həyata keçirilməsi, artezian quyularının qazılması və müasir suvarma sistemlərinin qurulması suvarılmayan torpaqların kənd təsərrüfatı dövriyyəsinə cəlb edilməsinə imkan verə bilər.

Aqrar sektorun inkişafı sənaye və logistika ilə də sıx əlaqəlidir. Kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı üçün müəssisələrin yaradılması, nəqliyyat və logistika imkanlarının genişləndirilməsi Naxçıvan məhsullarının həm daxili, həm də xarici bazarlara çıxışını asanlaşdıra bilər.

Sosial infrastruktur və insanların rifahı

Naxçıvanın inkişaf strategiyasının əsas məqsədlərindən biri də insanların həyat səviyyəsinin yüksəldilməsidir.

DOST Mərkəzinin fəaliyyəti, “ASAN xidmət” mərkəzinin mövcudluğu, uşaq bağçalarının tikintisi və təmiri ilə bağlı layihələr sosial xidmətlərin əlçatanlığının və keyfiyyətinin artırılmasına xidmət edir.

Şəhər nəqliyyatının müasirləşdirilməsi istiqamətində yeni elektrik avtobuslarının istifadəyə verilməsi də sosial və ekoloji baxımdan mühüm addımdır.

Rayonlararası və şəhərlərarası nəqliyyatın yaxşılaşdırılması məqsədilə 217 müasir avtobusun alınmasının nəzərdə tutulması əhalinin hərəkət imkanlarını genişləndirəcək.

Bununla yanaşı, 420 kilometr uzunluğunda müxtəlif kateqoriyalı yolların tikintisi və əsaslı təmiri nəzərdə tutulur. Bu layihələrin 26 yaşayış məntəqəsində yaşayan təxminən 160 min nəfərin nəqliyyat imkanlarının yaxşılaşdırılmasına xidmət edəcəyi bildirilir.

Bütün bu layihələrin ümumi nəticəsi insanların gündəlik həyatının asanlaşdırılması, yaşayış məntəqələri arasında əlaqələrin gücləndirilməsi və daha müasir yaşayış mühitinin yaradılması olacaq.

Tarixi irs və turizm

Naxçıvanın inkişaf strategiyasında iqtisadi layihələrlə yanaşı, tarixi-mədəni irsin qorunması da mühüm yer tutur.

Möminə xatun məqbərəsinin bərpası, digər tarixi-mədəni obyektlərin konservasiyası və bərpası Naxçıvanın zəngin irsinin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.

Tarixi abidələrin qorunması həm milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılması, həm də turizm potensialının inkişaf etdirilməsi baxımından vacibdir.

Səfər çərçivəsində Naxçıvan şəhərinin mərkəzində beşulduzlu yeni mehmanxananın təməlinin qoyulması da turizm infrastrukturu baxımından diqqətçəkən layihədir.

Nəqliyyat imkanlarının genişlənməsi ilə tarixi abidələrin bərpasının paralel aparılması Naxçıvanın gələcəkdə daha cəlbedici turizm məkanına çevrilməsinə şərait yarada bilər.

Naxçıvan, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur – vahid inkişaf məkanı

Prezident İlham Əliyevin səfər zamanı səsləndirdiyi fikirlərdə Naxçıvanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla vahid inkişaf konsepsiyası çərçivəsində nəzərdən keçirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Zəngilanla Ordubad arasında məsafənin təxminən 42 kilometr olması gələcəkdə bu ərazilər arasında daha sıx nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin yaradılması üçün mühüm imkanlar açır.

Bu yanaşma Azərbaycanın yeni iqtisadi və nəqliyyat xəritəsinin formalaşdırılması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən bərpa-quruculuq layihələri ilə Naxçıvanın inkişaf proqramlarının əlaqələndirilməsi ölkənin müxtəlif regionları arasında iqtisadi inteqrasiyanı daha da gücləndirə bilər.

Yaşıl enerji layihələri də bu vahid inkişaf konsepsiyasının mühüm istiqamətlərindəndir. Naxçıvanın yaşıl enerji zonasına çevrilməsi, Günəş və su elektrik stansiyalarının sayının artırılması və enerji saxlanc sistemlərinin yaradılması gələcək enerji sisteminin daha dayanıqlı qurulmasına imkan verəcək.

Yeni idarəetmə modeli

Naxçıvanda Prezidentin xüsusi nümayəndəliyinin tətbiqi də yeni idarəetmə yanaşmasının mühüm elementlərindən biri kimi diqqət çəkir.

Bu modelin əsas məqsədlərindən biri idarəetmədə çevikliyin artırılması, layihələrin icrasının sürətləndirilməsi və müxtəlif istiqamətlər üzrə işlərin daha səmərəli əlaqələndirilməsidir.

Kadr və struktur islahatlarının davam etdirilməsi, resurslardan səmərəli istifadə və nəticələrə nəzarətin gücləndirilməsi Naxçıvanın qarşıya qoyulan genişmiqyaslı inkişaf hədəflərinə daha sürətli çatmasına imkan verə bilər.

Nəticə

Prezident İlham Əliyevin 11 avqust 2026-cı ildə Naxçıvana səfəri muxtar respublikanın qarşıdakı inkişaf mərhələsinin əsas istiqamətlərini bir daha ortaya qoydu.

Naxçıvan Sənaye Parkı, 300 meqavatlıq istilik elektrik stansiyası, Günəş və su elektrik stansiyaları, enerji saxlanc qurğuları, yeni yollar, nəqliyyat layihələri, sosial infrastrukturun yenilənməsi və tarixi abidələrin bərpası vahid inkişaf strategiyasının müxtəlif istiqamətlərini təşkil edir.

Bu strategiyanın ən mühüm elementlərindən biri isə Zəngəzur dəhlizinin yaradılması perspektividir. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında nəqliyyat bağlantısının bərpası muxtar respublikanın regional və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrə daha fəal inteqrasiyasına, logistika və tranzit imkanlarının genişlənməsinə şərait yarada bilər.

Ümumilikdə, səfər zamanı səsləndirilən fikirlər göstərir ki, Naxçıvanın gələcək inkişafı yalnız ayrı-ayrı layihələrin icrası ilə məhdudlaşmır. Qarşıya qoyulan hədəf təhlükəsizliyi təmin edilmiş, güclü iqtisadiyyata, müasir infrastruktura, dayanıqlı enerji sisteminə, geniş nəqliyyat imkanlarına, inkişaf etmiş sənaye və kənd təsərrüfatına, yüksək sosial rifaha və qorunan zəngin tarixi-mədəni irsə malik müasir Naxçıvan formalaşdırmaqdır.

Bu baxımdan 11 avqust səfəri Naxçıvanın yeni inkişaf mərhələsinin siyasi və strateji istiqamətlərini nümayiş etdirən mühüm hadisə kimi qiymətləndirilə bilər.

Milli Məclisin deputatı, Elm və Təhsil komitəsinin sədri Anar İsgəndərov