Məşhur Məmmədov,
Milli Məclisin deputatı

Dünya enerji bazarında baş verən dəyişikliklər göstərir ki, enerji təhlükəsizliyi anlayışı artıq yalnız neft və qazın fasiləsiz tədarükü ilə məhdudlaşmır. Bərpa olunan enerji mənbələri, elektrik enerjisinin regional ötürülməsi, enerji infrastrukturunun şaxələndirilməsi və yaşıl texnologiyalar getdikcə dövlətlərin iqtisadi və geosiyasi strategiyalarının əsas elementlərinə çevrilir.

Azərbaycan da bu qlobal transformasiyanın kənarında deyil. Əksinə, ölkəmiz enerji siyasətində yeni mərhələyə daxil olaraq ənənəvi enerji resurslarının ixracı ilə yanaşı, yaşıl enerjinin istehsalı və ixracı üçün regional mərkəzə çevrilmək istiqamətində mühüm addımlar atır.

Bu baxımdan Azərbaycanın qarşısında yalnız elektrik enerjisi istehsalını artırmaq deyil, həm də ölkəni Avropa ilə Asiya arasında yeni enerji bağlantılarının mühüm həlqəsinə çevirmək vəzifəsi dayanır.

Azərbaycanın böyük yaşıl enerji potensialı var. Ölkənin bərpa olunan enerji imkanları bu strategiyanın real iqtisadi əsasının olduğunu göstərir. Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, ölkənin bərpa olunan enerji mənbələrinin texniki potensialı quruda 135 QVt, dənizdə isə 157 QVt qiymətləndirilir. İqtisadi potensial isə 27 QVt təşkil edir. Bunun 23 QVt-ı günəş, 3 QVt-ı külək enerjisinin payına düşür.

Bu rəqəmlər Azərbaycanın enerji siyasətində yeni perspektivin miqyasını göstərir. Əgər ötən onilliklərdə əsas məqsəd neft və qaz ehtiyatlarının iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi idisə, qarşıdakı mərhələdə günəş, külək və dəniz enerjisi ölkənin yeni iqtisadi resurslarına çevrilə bilər.

Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, yaşıl enerji yalnız ekoloji siyasət məsələsi deyil. Bu, eyni zamanda investisiya, ixrac, texnologiya, məşğulluq və valyuta gəlirləri məsələsidir.

Üç yaşıl enerji dəhlizi Azərbaycanın rolunu dəyişir. Həyata keçirilən ən mühüm təşəbbüslərdən biri üç böyük yaşıl enerji dəhlizinin formalaşdırılmasıdır.

Söhbət Xəzər dənizi-Qara dəniz-Avropa, Azərbaycan-Türkiyə-Avropa və Mərkəzi Asiya-Azərbaycan-Avropa istiqamətlərindən gedir. Bu dəhlizlərin ümumilikdə 10 QVt-a qədər elektrik enerjisinin ötürülməsinə imkan verə biləcəyi bildirilir.

Bu layihələrə yalnız enerji infrastrukturu kimi yanaşmaq düzgün olmazdı. Əslində burada Azərbaycanın regional iqtisadi rolunun dəyişməsi prosesi gedir.

Azərbaycan artıq enerji istehsal edən və ixrac edən ölkə deyil. Qarşıdakı mərhələdə ölkəmiz enerjinin istehsal edildiyi məkanla istehlak edildiyi bazarları birləşdirən tranzit və interkonnektor mərkəzinə çevrilə bilər. Bu isə Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyindəki rolunu daha da gücləndirir.

Avropanın enerji siyasətində son illərdə əsas prioritetlərdən biri mənbələrin və marşrutların şaxələndirilməsidir. Azərbaycan bu prosesdə artıq etibarlı enerji tərəfdaşı kimi mövqeyini formalaşdırıb.

2026-cı ilin iyulunda Avropa İttifaqının yüksək səviyyəli nümayəndələri Azərbaycanla yaşıl enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsini, elektrik interkonnektorlarının inkişafını və Avropa ilə yaşıl enerji dəhlizinin qurulmasını dəstəklədiklərini açıqlayıblar. Avropa tərəfi Azərbaycanın təmiz elektrik enerjisi üzrə regional mərkəz olmaq potensialını xüsusi vurğulayıb.

Bu yanaşma Azərbaycanın enerji siyasətində baş verən dəyişikliklərin beynəlxalq səviyyədə də qəbul edildiyini göstərir.

Digər tərəfdən, Avropada külək və günəş enerjisinin sürətli artımı enerji sisteminin strukturunu dəyişir. 2026-cı ildə Avropada bərpa olunan enerji istehsalının qazla işləyən elektrik stansiyalarının istehsalını uzun müddət ərzində üstələməsi gözlənilir.

Bu reallıq Azərbaycanın qarşısında yeni bazar imkanları yaradır. Çünki gələcəyin enerji bazarında yalnız qaz və neft deyil, elektrik enerjisi və yaşıl enerji də strateji ixrac məhsuluna çevriləcək.

Azərbaycanın üstünlüklərindən biri də Xəzər dənizinin böyük külək potensialıdır. Bu səbəbdən Xəzər dənizi yeni enerji xəritəsinin mərkəzinə çevrilə bilər

Dənizdəki külək enerjisinin inkişafı ilə Azərbaycanın enerji istehsal imkanları əhəmiyyətli dərəcədə genişlənə bilər. Burada məqsəd yalnız ölkənin daxili tələbatını ödəmək deyil, artıq istehsal olunan elektrik enerjisinin regional və Avropa bazarlarına çıxarılmasıdır.

Bu baxımdan Xəzər-Qara dəniz-Avropa xətti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Layihənin texniki-iqtisadi əsaslandırılması üzrə işlərdə enerji sistemlərinin inteqrasiyası, marşrut, xərc-fayda təhlili, biznes modeli və icra strategiyası kimi məsələlər qiymətləndirilib.

Bu layihənin reallaşması Azərbaycan üçün sadəcə yeni ixrac kanalı yaratmayacaq. O, ölkəmizin Avropanın enerji infrastrukturuna daha dərindən inteqrasiyasına imkan verəcək.

Azərbaycanın yaşıl enerji strategiyasının digər mühüm nəticəsi investisiya imkanlarının genişlənməsidir. Yaşıl enerji yeni investisiya dalğası yarada bilər.

Bərpa olunan enerji layihələri günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi ilə məhdudlaşmır. Bu sektor enerji saxlanc sistemləri, elektrik şəbəkələrinin modernləşdirilməsi, rəqəmsal idarəetmə, kabel infrastrukturu, dəniz energetikası, yaşıl hidrogen və yeni texnologiyalar üçün də böyük bazar formalaşdırır.

Əminliklə qeyd etmək olar ki, yaşıl enerji siyasəti iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinin mühüm alətlərindən birinə çevrilir.
Xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda bərpa olunan enerji layihələrinin inkişafı regional iqtisadi dirçəlişlə enerji keçidini birləşdirir. Bu ərazilərdə yaradılan yeni enerji imkanları həm yerli tələbatın ödənilməsinə, həm də gələcəkdə ölkənin vahid enerji sisteminə əlavə güclərin inteqrasiyasına xidmət edə bilər.

Hesab edirəm ki, Azərbaycanın qarşısında duran əsas məsələ yalnız yaşıl elektrik enerjisinin istehsalını artırmaq olmamalıdır.

Növbəti mərhələdə yaşıl enerji ətrafında yeni sənaye və xidmət zəncirinin formalaşdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Günəş panelləri və avadanlıqlarının istehsalı, külək energetikası üçün komponentlərin hazırlanması, enerji saxlanc texnologiyaları, rəqəmsal enerji idarəetməsi, yaşıl hidrogen, elektrik nəqliyyatı və enerji səmərəliliyi kimi istiqamətlər ölkədə yeni iqtisadi fəaliyyət sahələri yarada bilər.

Bu, Azərbaycanın enerji siyasətini daha yüksək əlavə dəyər mərhələsinə çıxarar.
Başqa sözlə, məqsəd yalnız “yaşıl enerji istehsal etmək” yox, “yaşıl iqtisadiyyat yaratmaq” olmalıdır.

Azərbaycanın enerji sektorunda qazandığı təcrübə, mövcud infrastruktur, coğrafi mövqeyi, Xəzər dənizi və bərpa olunan enerji potensialı bu məqsədə çatmaq üçün ciddi üstünlüklər yaradır.

Bu baxımdan yaşıl enerji Azərbaycanın neft-qaz sektoruna alternativ deyil, iqtisadiyyatın yeni mərhələsini tamamlayan strateji istiqamət kimi qiymətləndirilməlidir.

Əminəm ki, qarşıdakı illərdə Azərbaycan həm ənənəvi enerji resurslarının etibarlı təchizatçısı, həm də Avrasiya məkanında yaşıl enerjinin istehsalı, ötürülməsi və ticarətinin əsas mərkəzlərindən biri kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirəcək.

Neft və qazdan əldə edilən enerji gücünün üzərinə yaşıl enerjinin iqtisadi və geosiyasi gücünün əlavə olunması Azərbaycanın enerji tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcı deməkdir.